Χιλιάδες χρόνια παρέμεναν εγκλωβισμένοι βαθιά μέσα στους πάγους. Τώρα,
καθώς η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την τήξη των παγετώνων και την
απόψυξη τους, αρχαίοι μικροοργανισμοί έρχονται ξανά στο προσκήνιο,
προκαλώντας το ενδιαφέρον αλλά και την προσοχή της επιστημονικής
κοινότητας.
Ο όρος «ιοί-ζόμπι» έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει αρχαίους ιούς
που έχουν διατηρηθεί σε παγωμένα στρώματα για χιλιάδες χρόνια και
μπορούν, υπό συγκεκριμένες εργαστηριακές συνθήκες, να παραμείνουν
ενεργοί μετά την απόψυξη.
Το permafrost, δηλαδή το μόνιμα παγωμένο έδαφος, αποτελεί ένα είδος
φυσικής «χρονοκάψουλας». Μέσα σε αυτό έχουν διατηρηθεί οργανικά
υπολείμματα, DNA, βακτήρια και άλλοι μικροοργανισμοί από πολύ
παλαιότερες εποχές.
Η άνοδος της θερμοκρασίας οδηγεί στην απόψυξη ολοένα μεγαλύτερων
τμημάτων αυτού του παγωμένου εδάφους. Όσο το permafrost υποχωρεί,
υλικά που παρέμεναν εγκλωβισμένα για αιώνες ή χιλιετίες μπορούν να
απελευθερωθούν.
Ανάμεσα σε αυτά έχουν εντοπιστεί και αρχαίοι ιοί, οι οποίοι έχουν
αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης.
Εδώ οι επιστήμονες εμφανίζονται πιο συγκρατημένοι από τον εντυπωσιακό
όρο «ιοί-ζόμπι».
Οι μέχρι σήμερα μελέτες σε αρχαίους ιούς που έχουν ανακτηθεί από
παγωμένα δείγματα δεν έχουν αποδείξει ότι αποτελούν άμεση απειλή για
τον άνθρωπο. Η ικανότητα ενός ιού να παραμένει ενεργός μετά την
απόψυξη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να προκαλέσει ανθρώπινη
ασθένεια.
Ωστόσο, η επιστημονική ανησυχία αφορά κυρίως το άγνωστο. Η κλιματική
αλλαγή μεταβάλλει με ταχύτητα οικοσυστήματα που παρέμεναν παγωμένα για
εξαιρετικά μεγάλα χρονικά διαστήματα και οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν
ακόμη πλήρως ποιοι μικροοργανισμοί βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε αυτά.
Η τήξη των πάγων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η απόψυξη
του permafrost μπορεί να απελευθερώσει στην ατμόσφαιρα άνθρακα και
μεθάνιο, ενώ παράλληλα φέρνει ξανά στην επιφάνεια βιολογικό υλικό που
παρέμενε απομονωμένο για χιλιάδες χρόνια.
Για τον λόγο αυτό, επιστημονικές ομάδες παρακολουθούν στενά τις
αλλαγές στις περιοχές όπου το permafrost υποχωρεί, μελετώντας τους
μικροοργανισμούς που εντοπίζονται και αξιολογώντας τις πιθανές
επιπτώσεις.
Το σενάριο μιας «επιδημίας από έναν αρχαίο ιό» παραμένει προς το παρόν
περισσότερο ένα ενδεχόμενο που εξετάζεται επιστημονικά παρά μια
διαπιστωμένη απειλή.
Το βέβαιο είναι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν λιώνει μόνο τους
πάγους. Ξεπαγώνει και κομμάτια ενός παρελθόντος που παρέμεναν κρυμμένα
για χιλιάδες χρόνια.